عمده واحدهای تولید پودر آلومینا از ماده اولیه بوکسیت استفاده می کنند  معادن بوکسیت  به دو دسته بوکسیت گیبسیتی و بوکسیت دیاسپوری تقسیم می شوند. بوکسیت گیبسیتی دارای عیار بسیار بالای آلومینا است و به علت نرم بودن این سنگ استحصال آن بسیار کم هزینه تر از روش های دیگر است کشور ما از نظر معادن بوکسیت غنی نیست وبزرگترین معدن بوکسیت کشور در جاجرم استان خراسان شمالی از نوع دیاسپوری با ذخیره حدود 20میلیون تن است که بخش قابل توجه ای از ان برداشت شده است. معادن بزرگ بوکسیت دنیا در کشور گینه کونوکری، جامائیکا، استرالیا، برزیل، غنا، هندوستان وچند کشور دیگر می باشد. تلاش برای بهره برداری ارزان تر آلومینا از دیگر مواد معدنی ادامه دارد اما همچنان بوکسیت اصلی ترین ماده ی معدنی در این خصوص می باشد وتا سالهای آینده این روند ادامه خواهد داشت. در کشور ما دو کارخانه مهم تولید آلومینیم ، یکی به نام ایرالکو اراک و دیگری المهدی بندرعباس وجود دارد که در مجموع سالانه 220هزار تن شمش آلمینیم تولید می نمایند. بخش عمده پودر الومینای مورد نیاز این کارخانه ها از خارج تامین می شود وحتی کشورهای حوزه خلیج فارس نیز که پروزه های بسیار عظیم احداث کارخانه شمش آلومینیم را اجرا نموده اند. پودر آلومینا را از خارج تامین می نمایند. لذا با در نظر گرفتن هزینه حمل ونقل احداث کارخانه آلومینیم در نقطه دور از دریا توجیه پذیر نیست مگرآنکه در نزدیکی معدن کارخانه احداث شود. حال با این مقدمه به تحلیل وبررسی پروژه ای که در منطقه کلیبر در دست اجراست می پردازیم،  طرح پایلوت (آزمایشی)سراب با هزینه چندین میلیارد تومان احداث گردید. فاز اصلی پروژه که در منطقه کلیبر در حال اجراست حداقل 600میلیارد تومان هزینه در بر خواهد داشت.

در طرح توجیه اقتصادی این کارخانه اینگونه برنامه ریزی شده است که با فروش گل بیلت که حدود 70%تولید کارخانه را تشکیل می دهد و فروش آن به قیمت 12000تا18000تومان این کارخانه اقتصادی خواهد بود. نظر به اینکه سالانه حجم عظيم  گل بیلت از کارخانه خارج می شود و کارخانه در صورتی غیر زیان ده خواهد بود که این حجم عظیم گل از درب كارخانه به ازاي هر تن حداقل 10000تومان به فروش برسد لذا هر گونه کاهش قیمت خرید گل بیلت کل پروزه را غیر اقتصادی می کند یعنی اگر گل بیلت را به قیمت مثلا4000تا5000تومان خریداری نماید این پروژه کاملا غیراقتصادی و زیان ده خواهد گردید.حال سوال این است قیمت خرید گل بیلت چند تومان است؟ برای پاسخ به این سوال ابتدا باید مشخص نمود مصرف گل بیلت در چه زمینه ای است. آنچه که در طرح تو جیحی پروژه عنوان گردیده اینکه گل بیلیت حاصل از این کارخانه در 4 کارخانه سیمان که در فاصله حدود20کیلومتری احداث می گردند استفاده گردد با تركيب دو واحد گل بيلت ويك واحد آهك خردايش شده و گچ و مواد افزودني ديگر سيمان توليد مي شود. در شرايط عادي آهک به عنوان خوراک اصلی کارخانه سیمان استفاده می شود حدود 95ماده اولیه مورد نیاز کارخانه سیمان آهک است لذا کارخانه سیمانی که قرار است سالانه یک میلیون تن سیمان تولید کند باید 950هزار تن آهک مصرف نماید اگر بنا باشد کارخانه سیمان در محلی جز معدن اهک احداث شود به علت هزینه بسیار کلان حمل ونقل گل بيلت احداث آن توجیه پذیر خواهد بود؟  طبق استاندارد هاي جهاني چنانچه سيمان توليدي يك كارخانه با قيمت مثلا 50هزار تومان در تن از درب كارخانه عرضه شود به ازاي هر 300 كيلومتر حمل قيمت تمام شده آن دو برابر افزايش مي يابد يعني اگر سيمان درب كارخانه به ازاي هر تن  50هزار تومان تحويل خريدار گردد و بنا باشد به آذربايجان يا تركيه صادر شود قيمت تمام شده آن براي مصرف كننده به حدود 120 الي 130هزار تومان خواهد رسيد(بدون لحاظ كردن هزينه هاي گمركي)  متاسفانه این روند تعجب برانگیز ادامه دارد  که پروژه های مهم و ضروری ملی با کمبود بودجه و اعتبارات مواجه اند اما اعتبار مورد نیازاینگونه پروژه ها به آسانی تامین می شوداگر بنا باشد 600میلیارد تومان از بیت المال برای اشتغال و تولید هزینه شود چرا گزینه های اقتصادی و ضروری چون توسعه شبکه ریلی، توسعه آبیاری قطره ای که کاملا اقتصادی و توجیه پذیر و ضروری است اجرایی نشود که اشتغال زایی آنها نیز چندین برابر این پروژه می باشد. مشکل پروژه نفلین سینیت فقط هزینه بسیار کلان احداث کارخانه نیست بلکه مشکلات بعدی صرف هزینه های بسیار کلان جهت اداره یک شرکت غیر اقتصادی وبا زیان دهی بالا خواهد بود. آنهایی که ادعا می کنند این طرح سود ده است از بخش خصوصی مرتبط دعوت به جلسه نمایند و به آنها پیشنهاد کنند که این طرح را با وام کم بهره بلند مدت  برای خودشان اجرا کنند در این صورت پروانه بهره برداری از معدن نیز به نام آنها صادر شود ببینند حتی یک شرکت حاضر به پذیرش چنین پیشنهادی خواهد شد. برای همه متخصصین و کارشناسان فن غیر اقتصادی بودن این پروژه مشخص است اما چرا اصرار بر انجام آن می شود جای بسی تعجب و تاسف وجود دارد.     

مسلما آذربایجان و منطقه  سراب و کلیبر نیاز به سرمایه گذاری صدها میلیارد تومانی بخش دولتی جهت انجام طرح ها و پروژه های مهم و اشتغال زا دارد اما حال که قرار است چنین هزینه هایی انجام شود چرا برای فعالیت های سود ده و اقتصادی و زیر بنایی هزینه نشود.

امید است این پروژه توسط تیم مجرب و در برگیرنده اهل فن مورد ارزیابی دقیق مجدد قرارگیرد و بعد از آن در خصوص ادامه سرمایه گذاری تصمیم گیری انجام شود تا درآمدهای ملی در مسیر زیان بار هزینه نشوند.

آذربایجان نیاز به سرمایه گذاری جهت دو خطه نمودن خط آهن، تامین سریعتر اعتبار خط آهن میانه به تبریز، حمایت جدی از انجام آبیاری قطره ای و پرداخت یارانه به کشاورزان جهت استفاده گسترده از آبیاری قطره ای، ساخت کارخانه های های متناسب با پتانسیل های منطقه دارد. اگر قرار است برای آن منطقه مهم هزینه شود که باید بشود پس درست و علمی انجام گیرد.

در پايان مطالب و سئوالات ذيل براي پاسخ مسئولين عنوان مي شود:

-         پروژه توليد سيمان در كشور موضوع مستقلي است و خاك مورد نياز آن به وفور وجود دارد

 

-         گل بيلت براي توليد چه مقدار سيمان است؟

-         منطقه ظرفيت چه مقدار مصرف سيمان دارد(با توجه به هزينه هاي بسيار هنگفت حمل سيمان به مناطق دور دست)؟

-         هزينه احداث اين كارخانه هاي سيمان چه ميزان مي باشد(جداي از 600ميليارد تومان)؟

-         توجيه فني نفلين سينيت نمي تواند مشروط باشدبه پارامترهاي احتمالي و يا توجيه سيمان؟

-         موضوع به لحاظ تكنولوژيكي در كجا سابقه دارد(غير از شوروي سابق كه دليل نظامي دارد)؟

-         اولين مثال حل شده در كجاست؟ آيا محصول پايلوت عملا استفاده مي شود؟

-    طرح هاي سيمان كشور براي 150 ميليون تن مجوز داده شده، اين حجم توليد در نفلين سينيت اولويت دارد و مقرون به صرفه است؟

-         قيمت قابل فروش گل بليت چقدر است؟ آيا بنا نهادن توجيه فني اقتصادي طرح بر پايه آن قابل دفاع است؟